پرشيا خوابگرد شده




Thursday, March 06, 2003

٭ مقبره بی‌بی شهربانو و پرستشگاه زردشتی
پس از شکست سپاه ایران از اعراب، شهربانو دختر یزدگرد ساسانی اسیر گردید و به مدینه فرستاده شد. در آنجا به امر عمر، به ازدواج حسین ابن علی، امام سوم شیعیان درآمد و ثمراین ازدواج تولد چهارمین امام شیعه بود. پس از پایان جنگ کربلا، شهربانو بنا بر وصیت امام حسین، بر ذوالجناح سوار شد و به سوی ایران گریخت. کوشش وسواران یزید در رسیدن به او به جایی نرسید و شهربانو یکسره از کربلا تا نزدیکی تهران اسب راند. در آنجا در حالی که نزدیک بود به دست اعراب اسیر شود برای کمک فریاد کشید ولی به جای آنکه بگوید "یا الله"، فریاد "یا کوه" از گلویش بیرون آمد. در همین هنگام کوه شکافت و شهربانو با اسب خود وارد آن شد. بلافاصله شکاف کوه به جای خود برگشت در حالی که فقط گوشه روسری شهربانو از آن بیرون مانده بود. این مکان همان مقبره بی‌بی شهربانوست. "مری بویس" در تحقیقی در همین رابطه می‌گوید محلی که اکنون به عنوان مقبره بی‌بی شهربانو و زیارتگاه زنان است، یکی از پرستشگاه‌های قدیمی زردشتیان است که آنجا به پرستش آناهیتا می‌پرداخته‌اند. وی به چند مزار زردشتی دیگر که در کوههای اطراف یزد پراکنده‌اند اشاره کرده است. به نظر او پس از شکست ایران از اعراب، خانواده یزدگرد سوم، یعنی همسر و دخترانش، به دشت‌های اطراف یزد فرار کردند ولی آنجا نیز در امان نماندند و سپاهیان عرب به دنبال آنان آمدند. اما هر بار در آخرین لحظه، قبل از آنکه اسیر عربان شوند، کوه و یا صخره سنگی بزرگ دهان باز کرد و یکی از آنان را در خود فرو برد. زن یزدگرد در دشتی در شرق یزد فرورفت. این محل‌ها اکنون زیارتگاه زردشتیان و از جمله پرستشگاه‌های آناهیتا است که با نام‌هایی مثل پیر خضر، پیر سبز و یا پیر الیاس، از خطر ویرانی محفوظ مانده‌اند.
نظری به فلسفه این ازدواج بیاندازیم. یزدگرد ساسانی که نسب خود را به هخامنشیان و نیز نخستین پادشاهان ایرانی می‌رساند لازم است که به نوعی نقش خود را دریکی از اصول مذهب شیعه یعنی "امامت"، ثبت نماید. مخصوصا لازم است فره ایزدی که به اعتقاد ایرانیان همواره با پادشاه است، به خانواده امامت منتقل گردد (سندیت دوجانبه بخشیدن به امامت). در ایران باستان، داشتن فره ایزدی برای آنکه پادشاهی بتواند حکومت کند از ضروریات بوده است. عنوان شاه ، خدایگان، سرور، پیشوای جهان و راهبر مردمان به جهان روحانی بوده است. یعنی همان عنوانی که ائمه و یا ولی فقیه از آن برخوردار هستند (ذکر عنوان شاهزاده برای امام هشتم بی علت نیست.)
از نظر تداوم پرستش معبد آناهیتا نیز این داستان حائز اهمیت است زیرا در آثار زردشتی، از آناهیتا به "بانو" یاد می‌شود. این معبد بدون تردید تا سالها پس از نفوذ اسلام پرستشگاه زردشتیان بوده تا آنکه به چنین عاقبتی گرفتار آمده و شناسنامه‌ای برای حیات خود پیدا کرده است.

پی‌نوشت‌ها
1-Mary Boyce, BiBi Sharbanu and the Lady of the Pars, BOSS, vol.III, 1969
2/ تاریخ ادبیات ایران، ادوارد براون ، تهران 1314 ق
3/ چراغ روشن در دنیای تاریک، سید جعفر شهیدی، تهران 1333.



صفحه اصلی